Te weinig testosteron: symptomen bij mannen

Je hebt minder energie dan vroeger, je traint even hard maar ziet minder resultaat, en de zin in seks is minder vanzelfsprekend geworden. De meeste mannen schrijven dat toe aan drukte, leeftijd of een slechte periode. Soms klopt dat. Maar soms zit er een dalend testosteron achter.

Het lastige is dat het zo geleidelijk gaat dat je het niet als verandering ervaart. Pas als je terugkijkt naar hoe je je vijf jaar geleden voelde, valt het verschil op.

Wat testosteron doet

Testosteron is het belangrijkste mannelijke geslachtshormoon, aangemaakt in de zaadballen en in kleine hoeveelheden in de bijnieren. Het doet meer dan de meeste mannen denken.

• Het bouwt en behoudt spiermassa en kracht
• Het houdt je botten sterk
• Het stuurt je libido en je erectiele functie aan
• Het beïnvloedt je vetverdeling, vooral rond je buik
• Het speelt een rol in je stemming, motivatie en concentratie
• Het draagt bij aan de aanmaak van rode bloedcellen

Dat brede werkterrein verklaart waarom een tekort zich op zoveel verschillende manieren laat zien.

Meten is weten

Testosteron test

Heb je last van vermoeidheid, slapeloosheid, erectiestoornissen, libidoverlies of verlies van spierkracht? Deze zelftest brengt jouw testosterongehalte in kaart.

Bekijk de test

Waaraan je een tekort herkent

Geen enkel signaal is op zichzelf bewijs. Herken je meerdere punten en houden ze langer dan enkele maanden aan, dan is verder kijken zinvol.

• Minder zin in seks, of het gevoel dat het er gewoon niet meer bij is
• Erectieproblemen, vooral minder spontane ochtenderecties
• Vermoeidheid die niet weggaat na een goede nacht
• Minder spiermassa en kracht, terwijl je niet minder bent gaan trainen
• Toename van buikvet zonder dat je anders eet
• Somberheid, prikkelbaarheid of minder motivatie
• Concentratieproblemen en een minder scherp geheugen
• Slecht slapen
• Opvliegers of overmatig zweten, minder bekend maar het komt voor
• Minder lichaamsbeharing of langzamer groeiende baard

Wat opvalt: deze lijst overlapt sterk met die van langdurige stress en met die van een depressie. Precies daarom is meten nuttig, want op basis van klachten alleen kom je er niet uit.

Waarom het zo geleidelijk gaat

Vanaf ongeveer het dertigste jaar daalt testosteron met een klein percentage per jaar. Dat is normaal en gebeurt bij iedereen. Bij één procent per jaar merk je van jaar tot jaar niets, maar na vijftien jaar is de optelsom wel voelbaar.

Anders dan bij vrouwen is er geen duidelijk kantelpunt. Er is geen moment waarop de menstruatie stopt en het dus opvalt. Dat is de reden dat mannen hier vaak jarenlang mee rondlopen zonder er iets mee te doen. Meer daarover lees je in komen mannen ook in de overgang.

Andere oorzaken dan leeftijd

Leeftijd is lang niet altijd de hoofdoorzaak. Deze factoren drukken je testosteron vaak sterker dan de jaren zelf.

Slaaptekort

Het grootste deel van je testosteron maak je aan tijdens je slaap. Structureel te kort slapen verlaagt je waarde meetbaar, en dat effect treedt al na een week op.

Overgewicht

Vetweefsel zet testosteron om in oestrogeen. Meer buikvet betekent dus minder testosteron, wat weer leidt tot meer buikvet. Dat is een kringloop die zichzelf versterkt.

Langdurige stress

Verhoogd cortisol onderdrukt de aanmaak van testosteron. Sta je maandenlang onder druk, dan zie je dat terug in je waarde. Hoe dat werkt lees je in cortisol: wat het doet en hoe je het meet.

Alcohol

Regelmatig fors drinken remt de aanmaak en belast je lever, die hormonen afbreekt.

Medicatie en aandoeningen

Onder andere opioïden, sommige antidepressiva en corticosteroïden kunnen je testosteron verlagen. Ook diabetes type 2, een schildklieraandoening en slaapapneu spelen mee.

Testosteron of iets anders?

Omdat de klachten zo algemeen zijn, is het goed om te weten waar ze nog meer bij kunnen horen.

• Langdurige stress of burn-out. Geeft vergelijkbare vermoeidheid en prikkelbaarheid. Het verschil zit vaak in het patroon: bij overbelasting speelt slecht slapen en een malend hoofd sterker.
• Een depressie. Somberheid staat dan meer op de voorgrond dan lichamelijke klachten.
• Een traag werkende schildklier. Vaak met kouwelijkheid, een droge huid en trage stoelgang erbij.
• IJzertekort of een vitaminetekort. Geeft vermoeidheid zonder de seksuele klachten.

Een meting sluit niet alles uit, maar haalt wel één mogelijkheid van tafel of juist naar voren.

Hoe je jouw testosteron laat meten

Testosteron volgt een dagritme: 's ochtends is de waarde het hoogst en in de loop van de dag zakt hij. Meten doe je daarom in de ochtend. Een middagmeting geeft een lagere waarde die weinig zegt.

Met de testosteron test neem je thuis een speekselmonster af. Daarmee meet je de vrije, actieve fractie: het deel dat je lichaam op dat moment daadwerkelijk kan gebruiken. Je stuurt het monster op naar een gecertificeerd laboratorium en ontvangt binnen twee weken je uitslag met de bijbehorende referentiewaarden.

Wil je een breder beeld, dan brengt de hormoon test voor mannen naast testosteron ook DHEA en cortisol in beeld. Dat is zinvol wanneer je vermoedt dat langdurige stress meespeelt, want dan zie je beide kanten tegelijk.

Neem af op een gewone dag, niet na een doorwaakte nacht of tijdens een ziekte, en noteer welke medicatie je gebruikt. Hoe je de uitslag vervolgens leest staat in hormoonwaarden: wat betekent jouw uitslag.

Wat je zelf kunt doen

Voordat je aan supplementen denkt: de basis levert bij de meeste mannen het meeste op.

• Slaap zeven tot acht uur. Dit heeft veruit het grootste effect, omdat je testosteron grotendeels 's nachts wordt aangemaakt.
• Doe aan krachttraining. Zware, samengestelde oefeningen werken beter dan lange cardiosessies.
• Verlies buikvet. Elke kilo minder rond je middel werkt direct door in je waarde.
• Beperk alcohol. Vooral het aantal dagen per week telt, meer nog dan de hoeveelheid per keer.
• Pak je stress aan. Zolang cortisol hoog blijft, blijft testosteron onder druk staan.
• Eet voldoende vet en eiwit. Zeer vetarm eten werkt averechts, want cholesterol is een bouwsteen voor testosteron.

Een uitgebreidere lijst staat in 13 tips om jouw testosteron te verhogen. Wat testosteron precies in je lichaam doet lees je in zit jij bovenop die apenrots.

Wanneer je naar de huisarts gaat

Maak een afspraak bij aanhoudende erectieproblemen, bij een sterk verminderd libido dat je dwarszit, bij onverklaard verlies van spiermassa, bij borstvorming, of wanneer je somberheid langer dan een paar weken aanhoudt.

Begin nooit op eigen initiatief met testosteronpreparaten of middelen die je online tegenkomt. Toediening van buitenaf remt je eigen aanmaak en heeft gevolgen voor je vruchtbaarheid. Dat is een traject dat bij een arts hoort.

Neem je uitslag mee naar het gesprek, met de datum en het tijdstip van afname erbij.