Hormoonwaarden: wat betekent jouw uitslag?
Je uitslag ligt voor je, met een rij hormonen en getallen ernaast. En dan? Bij bloedwaarden als ijzer of vitamine D is het simpel: je zit erboven, eronder of ertussen. Bij hormonen werkt het anders. Dezelfde waarde kan bij de ene vrouw volkomen normaal zijn en bij de andere op een verstoring wijzen, puur omdat ze in een andere fase van hun cyclus zitten.
Hieronder lees je wat er precies gemeten wordt, waarom de context zo bepalend is en hoe je jouw rapport leest.
Waarom er geen enkele goede waarde bestaat
Hormonen zijn geen vaste grootheden. Ze bewegen mee met het tijdstip van de dag, met je cyclus, met je leeftijd en met wat er de dagen ervoor is gebeurd. Drie voorbeelden maken dat concreet.
Cortisol volgt een dagritme: hoog kort na het wakker worden, laag rond middernacht. Een hoge ochtendwaarde is normaal, diezelfde waarde 's avonds is dat niet.
Progesteron is in de eerste helft van je cyclus laag en piekt ongeveer een week na je eisprong. Meet je in de verkeerde week, dan lijkt een gezonde waarde plotseling een tekort.
Testosteron is 's ochtends het hoogst en daalt gedurende de dag, en neemt daarnaast geleidelijk af met de jaren.
Een getal zonder context zegt dus weinig. Wat je nodig hebt is de waarde plus het moment waarop hij gemeten is.
Wat een hormoonprofiel meet
Een hormoonprofiel brengt meerdere hormonen tegelijk in beeld, en juist die combinatie maakt het bruikbaar. Bij vrouwen gaat het doorgaans om oestradiol, progesteron, testosteron, DHEA en cortisol. Bij mannen om testosteron, DHEA en cortisol.
De reden om ze samen te meten is dat je hormoonhuishouding een systeem is. Een laag progesteron zegt iets anders wanneer je oestrogeen normaal is dan wanneer dat ook laag is. En een cyclus die uit de pas loopt bij een fors verhoogd cortisol vertelt een ander verhaal dan dezelfde cyclus bij een normaal cortisol.
De verhouding telt vaak zwaarder dan het getal
Dit is het punt dat de meeste mensen missen. Bij hormonen kijk je niet alleen of een waarde binnen het bereik valt, maar ook hoe de hormonen zich tot elkaar verhouden.
Het bekendste voorbeeld is de verhouding tussen oestrogeen en progesteron. Zijn beide waarden op zichzelf normaal, maar is progesteron relatief laag ten opzichte van oestrogeen, dan kan dat toch klachten geven: gespannen borsten, vocht vasthouden, prikkelbaarheid en slecht slapen in de tweede helft van je cyclus. Elk getal apart geeft dan geen enkel alarmsignaal.
Datzelfde geldt voor cortisol tegenover je geslachtshormonen. Blijft cortisol langdurig hoog, dan drukt dat de aanmaak van de rest. Meer daarover lees je in cortisol: wat het doet en hoe je het meet.
Speeksel of bloed
De twee methodes meten niet hetzelfde, en dat verklaart waarom uitslagen niet uitwisselbaar zijn.
- Speeksel meet de vrije, actieve fractie: het deel dat je lichaam op dat moment daadwerkelijk kan gebruiken. Je kunt eenvoudig thuis en op meerdere momenten meten, en prikken is niet nodig.
- Bloed meet het totaal, inclusief het deel dat aan transporteiwitten gebonden zit en niet actief is. Gebruik je hormonale anticonceptie, dan stijgen die transporteiwitten en valt de totale waarde hoger uit zonder dat je er meer van kunt gebruiken.
Vergelijk daarom nooit een speekseluitslag met een bloeduitslag van je huisarts. Het zijn twee verschillende metingen met eigen referentiewaarden.
Referentiewaarden komen van het laboratorium
Elk laboratorium hanteert eigen grenswaarden, afgestemd op de meetmethode en apparatuur die het gebruikt. Getallen uit een artikel, een forum of een eerdere uitslag bij een ander lab kun je dus niet zomaar naast jouw rapport leggen.
De referentiewaarden die bij jouw meting horen staan altijd in het rapport zelf. Dat is de enige vergelijking die klopt.
Zo lees je jouw rapport
Grofweg zijn er drie uitkomsten per hormoon.
Binnen de referentie. Dat hormoon verklaart je klachten waarschijnlijk niet. Kijk wel naar de verhouding met de andere waarden, want daar kan alsnog iets scheef zitten.
Boven de referentie. Noteer wat er speelde rond de meting. Stress, ziekte, een slechte nacht of medicatie kunnen een waarde tijdelijk omhoog duwen. Blijft de klacht bestaan, dan is herhalen op een rustiger moment zinvol.
Onder de referentie. Controleer eerst of je op het juiste moment hebt gemeten. Een laag progesteron in de eerste helft van je cyclus is normaal. Klopt het moment wel, dan is dit een aanwijzing die het bespreken waard is.
Zo werkt de test thuis
Met de hormoon test voor vrouwen of de hormoon test voor mannen neem je thuis een speekselmonster af. Je stuurt het op naar een gecertificeerd laboratorium en ontvangt binnen twee weken je uitslag met de bijbehorende referentiewaarden.
Voor een bruikbare uitslag zijn vier dingen belangrijk:
- Neem af op het tijdstip uit de handleiding, meestal in de ochtend
- Vrouwen: houd je aan de cyclusdag uit de instructies. Menstrueer je niet meer, dan vervalt die richtlijn en meet je op een gewone dag
- Kies een gewone dag, geen dag met een uitzonderlijke gebeurtenis of ziekte
- Noteer je medicatie, zeker hormonale anticonceptie, want dat weegt mee bij de interpretatie
Wil je specifiek weten hoe je cortisol ervoor staat, dan volstaat de cortisol test. Hoe je die uitslag leest staat in cortisolwaarden: wat is normaal en hoe meet je het.
Wat je met de uitslag doet
Een uitslag is een startpunt, geen diagnose. Wat hij je geeft is richting: je weet of je klachten bij je hormonen passen of dat je ergens anders moet zoeken. Dat scheelt maanden gissen.
Wijst er iets af, begin dan bij de basis. Slaap op vaste tijden, eet regelmatig, beweeg dagelijks en pak je stress aan. Die factoren beïnvloeden vrijwel elk hormoon in het rapport. Wat je verder herkent aan een verstoorde balans lees je in hormonale disbalans: 10 signalen.
Wanneer je naar de huisarts gaat
Neem je rapport mee wanneer je klachten je dagelijks leven beïnvloeden, bij een menstruatie die langer dan drie maanden wegblijft zonder zwangerschap, bij hevig of tussentijds bloedverlies, bij onverklaard gewichtsverlies of bij aanhoudende somberheid.
Gemeten waarden met de datum, het tijdstip en je cyclusdag erbij geven je arts meer houvast dan een beschrijving van hoe je je voelt.
-
Geplaatst in
Hormonen