Darmgezondheid: hoe je darmen werken en wat klachten betekenen

Je darmen doen veel meer dan voedsel verwerken. Ze halen voedingsstoffen uit wat je eet, houden schadelijke stoffen tegen, huisvesten het grootste deel van je afweer en staan in voortdurend contact met je hersenen. Werkt dat systeem goed, dan merk je er niets van. Hapert er iets, dan voel je dat vrijwel meteen.

Buikklachten komen veel voor en mensen lopen er vaak lang mee door, omdat het ongemakkelijk is om erover te beginnen. Hieronder lees je hoe je darmen werken, wat veelvoorkomende klachten kunnen betekenen, wat de balans verstoort en wanneer meten zinvol is.

Wat je darmen doen

Voedsel verwerken

Je darmen zijn onderdeel van je spijsverteringskanaal. Nadat voedsel je maag heeft verlaten komt het in de dunne darm, waar de meeste voedingsstoffen worden opgenomen. Daarna gaat het naar de dikke darm, waar vocht en zouten worden onttrokken en de resten worden ingedikt. Via de endeldarm verlaat het je lichaam. Die hele reis duurt bij de meeste mensen tussen de vierentwintig en tweeënzeventig uur.

Je afweer huisvesten

Een groot deel van je immuunsysteem zit in je dunne darm, om precies te zijn de Plaque van Peyer. Dat is logisch, want je darmen staan continu in contact met de buitenwereld: alles wat je eet en drinkt komt er langs. De darmwand werkt daarbij als een filter dat voedingsstoffen doorlaat en ongewenste stoffen tegenhoudt.

Bacteriën aan het werk zetten

In je dikke darm leven biljoenen bacteriën, samen je microbioom of darmflora genoemd. Ze breken vezels af die je zelf niet kunt verteren, maken daarbij stoffen aan die je darmwand voeden, en produceren onder meer vitamine K en enkele B-vitamines. Meer daarover lees je in het darm-microbioom.

Praten met je hersenen

Je darmen en je hersenen staan met elkaar in verbinding via zenuwbanen en signaalstoffen. Daarom slaat spanning zo vaak op je maag of je buik, en kunnen darmklachten je stemming beïnvloeden. Die tweerichtingsverbinding komt aan bod in de relatie tussen microbioom en depressie.

Meten is weten

Darmgezondheid test

Heb je last van maag- en darmklachten of een opgeblazen gevoel? Deze zelftest toont aan of je darmflora verstoord is.

Bekijk de test

Veelvoorkomende klachten en wat ze kunnen betekenen

Buikklachten zijn zelden toe te schrijven aan één oorzaak. Wat wel helpt, is weten welke richting een klacht op wijst.

• Een opgeblazen gevoel of bolle buik. Vaak gasvorming door vezels, koolzuur of te snel eten, maar ook een teken van een verstoorde balans in je darmflora. Zie opgeblazen gevoel en een bolle buik.
• Borrelende of rommelende darmen. Meestal normaal, maar in combinatie met pijn of veranderde ontlasting het onderzoeken waard. Zie hoe kom je van borrelende darmen af.
• Terugkerende krampen met wisselende ontlasting. Dit past bij het prikkelbaredarmsyndroom. Zie prikkelbare darm (PDS).
• Aanhoudende diarree, vermoeidheid en gewichtsverlies. Hier kan een infectie of parasiet achter zitten. Zie hoe weet je of je parasieten hebt.
• Veel winderigheid. Zegt iets over wat je bacteriën te verwerken krijgen. Zie wat leer je van een scheet.
• Veranderd ontlastingspatroon. Het belangrijkste signaal van allemaal, zeker wanneer die verandering aanhoudt.

Je ontlasting als graadmeter

Er is weinig dat zoveel over je darmen zegt als wat er dagelijks uitkomt. Kleur, samenstelling en frequentie geven samen een goed beeld. Twee tot drie keer per dag is normaal, en drie keer per week is dat ook: het gaat vooral om wat voor jou gebruikelijk is en of dat verandert.

Waar je op let staat uitgebreid beschreven in kijk jij in het kleine kamertje wel eens achterom. Eén ding vooraf: zie je bloed bij je ontlasting, wacht dan niet af en bel je huisarts.

Wat je darmen uit balans brengt

• Te weinig vezels. Je bacteriën leven ervan. Nederlanders eten er gemiddeld te weinig van, terwijl dertig tot veertig gram per dag wordt aangeraden.
• Sterk bewerkte producten en veel suiker. Die voeden vooral de bacteriën die je liever niet in de meerderheid hebt.
• Antibiotica. Werkt niet selectief, dus je goede bacteriën gaan mee. Na een kuur duurt het weken tot maanden voordat de samenstelling zich herstelt.
• Langdurige stress. Beïnvloedt je darmbeweging en je darmwand rechtstreeks via de verbinding met je hersenen.
• Te weinig beweging. Beweging houdt je darmen letterlijk in beweging.
• Alcohol. Belast je darmwand en verstoort de balans.
• Te eenzijdig eten. Variatie in je voeding geeft variatie in je darmflora, en die variatie is precies wat een gezond microbioom kenmerkt.

Wanneer een darmtest zinvol is

Een test voegt vooral iets toe wanneer je klachten langer dan een paar weken aanhouden, wanneer je niet weet welke richting je op moet zoeken, of wanneer je wilt weten of je klachten bij je darmflora horen of ergens anders vandaan komen.

Welke test past, hangt af van je klacht:

• De darmgezondheid test geeft een breed beeld van hoe je darmen ervoor staan en is een goed startpunt bij algemene buikklachten.
• De microbioom test brengt de samenstelling van je darmflora in kaart en laat zien welke bacteriegroepen over- of ondervertegenwoordigd zijn.
• De parasieten test is er voor het vermoeden van een parasiet, bijvoorbeeld na een reis of bij aanhoudende diarree.

Je neemt de test thuis af met een ontlastingsmonster, stuurt het op naar een gecertificeerd laboratorium en ontvangt binnen twee weken je uitslag met de bijbehorende referentiewaarden. Er is geen verwijzing nodig.

Wat je zelf kunt doen

• Eet meer vezels, maar bouw rustig op. Van nul naar veertig gram in één week geeft juist meer klachten. Verhoog stapsgewijs en drink voldoende water.
• Varieer. Verschillende soorten groente, fruit, peulvruchten en volkoren producten voeden verschillende bacteriën.
• Eet gefermenteerde producten. Yoghurt, kefir, zuurkool, miso en tempé leveren levende bacteriën.
• Kauw goed en eet rustig. Spijsvertering begint in je mond, en te snel eten geeft lucht in je darmen.
• Beweeg dagelijks. Zelfs een half uur wandelen helpt de doorstroming.
• Pak je stress aan. Via de verbinding tussen darmen en hersenen werkt spanning direct door in je klachten.

Een concrete uitwerking staat in 7 tips voor een gezonde darmflora.

Darmkanker en het bevolkingsonderzoek

Darmkanker is een van de meest voorkomende vormen van kanker in Nederland en komt vooral voor boven de vijftig. Daarom krijgt iedereen vanaf vijfenvijftig jaar elke twee jaar een uitnodiging voor het bevolkingsonderzoek. Doe daaraan mee, want darmkanker geeft in het vroegste stadium nog geen klachten.

Darmkanker ontstaat vaak uit poliepen, goedaardige uitstulpingen in de darmwand die er jaren over kunnen doen voordat ze kwaadaardig worden. Wat poliepen zijn en welke klachten ze geven lees je in darmpoliepen, heb jij ze.

Belangrijk om helder te zijn: een zelftest stelt geen darmkanker vast. Wat een test kan doen, is signalen oppikken die aanleiding geven tot verder onderzoek. Zit darmkanker in je familie of heb je aanhoudende klachten, ga dan naar je huisarts en wacht niet tot je vijfenvijftigste.

Wanneer je naar de huisarts gaat

Ga in elk geval langs bij bloed bij je ontlasting, bij een ontlastingspatroon dat plotseling verandert en zo blijft, bij buikpijn die langer dan twee weken aanhoudt, bij onverklaard gewichtsverlies, bij aanhoudende diarree of braken, of wanneer darmkanker in je familie voorkomt.

En het belangrijkste: blijf niet doorlopen met klachten omdat je het een ongemakkelijk onderwerp vindt. Voor een huisarts is het dagelijkse kost, en hoe eerder er naar gekeken wordt, hoe meer er te doen is.