Warmtepomp, zonneboiler en legionella: de temperatuurval

Zuinig verwarmen en veilig warm water botsen op één punt: de temperatuur. Legionella vermeerdert zich in stilstaand water tussen de 25 en 45 graden, en juist daar komen zuinig ingestelde warmwatertoestellen soms in terecht.

Dat betekent niet dat een warmtepomp onveilig is. Het betekent dat de instelling van je warmwatervoorziening er meer toe doet dan vroeger, toen een cv-ketel het water standaard veel heter maakte dan nodig was.

Waarom zuinig stoken risico geeft

Water verwarmen kost energie, en elke graad minder scheelt. Een warmtepomp werkt bovendien efficiënter naarmate hij het water minder hoog hoeft te brengen. De verleiding is dus groot om de boiler op vijftig graden of lager te zetten.

Het probleem zit niet in het water dat je gebruikt, maar in het water dat blijft staan. In een voorraadvat, in een lange leiding naar de logeerkamer, in een douchekop die weken niet is gebruikt. Daar zakt de temperatuur naar de zone waarin de bacterie zich het prettigst voelt.

Meten is weten

Legionella test

Heb je last van hoofdpijn, koorts, hoesten of een longontsteking? Deze zelftest toont de mogelijke aanwezigheid van de legionellabacterie in jouw drinkwater aan.

Bekijk de test

De temperaturen die tellen

Voor warmwaterinstallaties gelden in Nederland twee richtgetallen, afhankelijk van het type toestel:

• Een boiler met voorraadvat: zestig graden in het toestel is de gangbare ondergrens.
• Een doorstroomtoestel zonder vat, zoals een geiser of een combiketel: minstens 55 graden warm water aan de kraan.

Het verschil zit in de opslag. Een doorstroomtoestel verwarmt water op het moment dat je de kraan opendraait, dus er staat nauwelijks water stil. Een voorraadvat houdt honderd liter of meer op temperatuur, en dat vat is precies de plek waar het misgaat als de instelling te laag staat.

Warmtepompboiler

Een warmtepompboiler haalt warmte uit de lucht en brengt daarmee een voorraadvat op temperatuur. Efficiënt, maar de warmtepomp zelf komt vaak niet veel hoger dan een graad of vijftig tot vijfenvijftig.

Daarom heeft vrijwel elk toestel een anti-legionellafunctie: met een ingebouwd elektrisch element wordt het vat periodiek naar ongeveer zestig graden gebracht. Controleer in de handleiding of die functie aanstaat en hoe vaak hij draait. Staat hij uit, bijvoorbeeld omdat iemand hem heeft uitgezet om stroom te besparen, dan mis je de enige stap die de zone doorbreekt.

Zonneboiler

Bij een zonneboiler bepaalt het weer de temperatuur. In de zomer haalt het vat moeiteloos zestig graden, in november niet. Ook hier zorgt een naverwarming, meestal via de cv-ketel of een elektrisch element, voor de rest.

Let op de overgangsperiode. In voor- en najaar levert de zon net genoeg om het vat lauw te maken en net te weinig om het heet te krijgen. Dat is de ongunstigste toestand die er is, en precies waar de naverwarming voor bedoeld is.

Wat je zelf kunt nalopen

1. Meet aan de kraan. Laat de warme kraan een minuut lopen en houd er een thermometer in. Kom je niet boven de vijftig, dan staat je toestel te laag of is de leiding te lang.
2. Zoek de anti-legionellacyclus op. In de handleiding of het menu van je toestel, vaak onder de naam legionellaprogramma of antilegionella.
3. Spoel de vergeten punten door. Een hoge boilertemperatuur helpt niets als het hete water nooit tot in de logeerdouche komt.
4. Kijk naar de koude kant. Koud water dat langs een warme leiding of door een warme kruipruimte loopt, kan zelf ook opwarmen tot in de groeizone.

Kost dat veel energie?

Een wekelijkse opwarmcyclus kost stroom, dat is waar. Maar het gaat om een beperkt aantal uren per maand op een vat dat toch al warm gehouden wordt, en het alternatief is een installatie waarin een bacterie zich ongestoord kan opbouwen.

Wil je besparen, doe dat dan op de plekken waar het geen veiligheidsvraag is: een kortere douchebeurt, een spaardouchekop, of een vat dat past bij je werkelijke verbruik in plaats van een te groot exemplaar dat half vol blijft staan.

Wanneer meten zinvol is

Twijfel je over je installatie, dan geeft alleen een meting antwoord. Dat is vooral zinvol na een verbouwing of nadat er een nieuw toestel is geplaatst, wanneer je toestel langere tijd op een lage stand heeft gestaan, wanneer er delen van de installatie zijn die je zelden gebruikt, of wanneer er iemand in huis tot een risicogroep behoort.

Met de legionella test neem je zelf een monster van één tappunt en stuurt dat op naar een laboratorium. Kies het punt dat het verst van je toestel af ligt of dat het minst wordt gebruikt, want daar is de kans op groei het grootst. Wat er daarna uit komt, en waar de grens ligt, staat in legionella-uitslag: wat betekent het aantal in jouw water.

Veelgestelde vragen

Is een warmtepomp gevaarlijk vanwege legionella?
Nee. Een warmtepompboiler met een werkende anti-legionellafunctie is veilig. Het risico ontstaat pas als die functie uitstaat of als het vat structureel op een lage temperatuur wordt gehouden.

Mag mijn boiler op 55 graden staan?
Voor een voorraadvat is zestig graden de gangbare ondergrens. Bij een doorstroomtoestel zonder vat gaat het om minstens 55 graden aan de kraan, omdat daar geen water wordt opgeslagen.

Hoe vaak moet de anti-legionellacyclus draaien?
Dat verschilt per toestel en staat in de handleiding. Wekelijks is gangbaar. Belangrijker dan de frequentie is dat de cyclus daadwerkelijk aanstaat.

Helpt het om de kraan gewoon vaker te gebruiken?
Doorstroming helpt zeker, en het is de goedkoopste maatregel die er is. Het vervangt alleen de temperatuur niet: een vat dat lauw blijft, blijft een risico hoe vaak je er ook uit tapt.