SIBO: bacteriële overgroei in de dunne darm

Je buik zwelt in de loop van de dag op, je hebt veel gasvorming en het wordt juist erger van gezond eten. Meer vezels, meer groente, meer peulvruchten: precies de dingen die zouden moeten helpen, maken het slechter. Dat is een patroon dat de aandacht verdient, want het past bij SIBO.

Wat SIBO is

SIBO staat voor small intestinal bacterial overgrowth, oftewel een bacteriële overgroei in de dunne darm. De naam zegt precies wat het is: er zitten te veel bacteriën op een plek waar er maar weinig horen te zitten.

Normaal gesproken leeft het overgrote deel van je bacteriën in je dikke darm. Je dunne darm is er voor de opname van voedingsstoffen en houdt het aantal bacteriën beperkt, onder meer door maagzuur, galzouten en een golfbeweging die de inhoud schoonveegt tussen maaltijden door.

Werkt een van die mechanismen minder goed, dan kunnen bacteriën zich in de dunne darm vestigen. Daar komen ze in aanraking met voedsel voordat het is opgenomen, en beginnen ze te fermenteren. Dat levert gas op, en dat gas is precies waar de klachten vandaan komen.

Meten is weten

Darmgezondheid test

Heb je last van maag- en darmklachten of een opgeblazen gevoel? Deze zelftest toont aan of je darmflora verstoord is.

Bekijk de test

Waaraan je het herkent

De klachten overlappen sterk met andere darmproblemen. Wat SIBO onderscheidt, is het patroon.

• Een buik die in de loop van de dag opzwelt. 's Ochtends plat, 's avonds bol. Dit is het meest kenmerkende signaal.
• Klachten die verergeren van vezels en gezonde voeding. Bij de meeste darmklachten helpen vezels juist.
• Veel gasvorming, vaak kort na het eten in plaats van uren later
• Diarree of juist obstipatie, afhankelijk van het type overgroei
• Buikpijn of krampen die wisselen met de maaltijden
• Vermoeidheid, soms met tekorten aan ijzer of vitamine B12, doordat de opname verstoord raakt

Herken je vooral het opzwellen in de loop van de dag en de verergering door vezels, dan is dat een aanwijzing die het bespreken waard is.

Waar het vandaan komt

SIBO is bijna altijd een gevolg van iets anders. Daarom is de onderliggende oorzaak vinden minstens zo belangrijk als de overgroei zelf aanpakken.

• Een verstoorde darmbeweging. De golfbeweging die je dunne darm tussen maaltijden schoonveegt, kan verstoord raken. Continu doorsnacken remt die beweging ook, want hij komt vooral op gang in nuchtere periodes.
• Te weinig maagzuur. Maagzuur remt bacteriegroei. Langdurig gebruik van maagzuurremmers kan daarom bijdragen.
• Een doorgemaakte darminfectie. Na voedselvergiftiging of een reizigersdiarree blijven de klachten soms bestaan.
• Operaties of afwijkingen aan maag of darm die de doorstroming veranderen.
• Aandoeningen zoals diabetes, die de zenuwaansturing van de darm beïnvloeden.

SIBO of prikkelbare darm?

Deze twee lopen sterk door elkaar en de klachten zijn grotendeels dezelfde. Een aanzienlijk deel van de mensen met de diagnose prikkelbaredarmsyndroom blijkt bij nader onderzoek een bacteriële overgroei te hebben.

Twee verschillen die richting geven:

• De reactie op vezels. Bij PDS helpen oplosbare vezels vaak, bij SIBO verergeren ze de klachten juist.
• Het dagritme van de opzwelling. Bij SIBO neemt de buikomvang in de loop van de dag zichtbaar toe.

Wat PDS precies inhoudt lees je in prikkelbare darm (PDS). Gaat het vooral om de opgeblazen buik, kijk dan ook naar opgeblazen gevoel en een bolle buik.

Hoe SIBO wordt vastgesteld

Wees hier eerlijk over: SIBO stel je niet vast met een ontlastingstest. De overgroei zit in de dunne darm, terwijl een ontlastingsmonster laat zien wat er in en na de dikke darm gebeurt.

De gebruikelijke methode is een ademtest, waarbij je een suikeroplossing drinkt en daarna op vaste momenten uitademt. Fermenteren bacteriën die suiker in je dunne darm, dan komen waterstof of methaan in je adem terecht. Zo'n test loopt via je huisarts of een maag-, darm- en leverarts.

Wat een darmtest wél doet, is het bredere plaatje geven: hoe je darmflora is samengesteld, of er aanwijzingen zijn voor ontsteking of onvolledige vertering, en of er een parasiet in het spel is. Dat helpt om andere oorzaken uit te sluiten en de richting te bepalen. Daarvoor zijn de darmgezondheid test en de microbioom test geschikt. Vermoed je een parasiet na een reis, dan is de parasieten test gerichter.

Wat je zelf kunt proberen

Er is één aanpassing die vaak verschil maakt en die je zonder risico kunt uitproberen: ruimte tussen je maaltijden. De golfbeweging die je dunne darm schoonveegt, komt pas op gang wanneer je een paar uur niets eet. Drie maaltijden met vier tot vijf uur ertussen, zonder tussendoortjes, geeft die beweging de kans zijn werk te doen.

Daarnaast:

• Houd een dagboek bij van wat je eet en hoe je buik reageert, inclusief het tijdstip. Het patroon zegt hier meer dan een losse dag.
• Kijk kritisch naar langdurig gebruik van maagzuurremmers en bespreek met je arts of het nog nodig is.
• Wees terughoudend met het op eigen houtje schrappen van hele voedingsgroepen. Een streng dieet geeft vaak tijdelijk verlichting maar lost de oorzaak niet op, en het verarmt je darmflora.

Behandeling van een aangetoonde overgroei gebeurt met gerichte medicatie en hoort bij een arts thuis. Ga daar niet zelf mee experimenteren met middelen die je online tegenkomt.

Wanneer je naar de huisarts gaat

Ga langs wanneer je buikklachten langer dan enkele weken aanhouden, wanneer gezond eten je klachten verergert, bij onverklaard gewichtsverlies, bij bloed bij je ontlasting, of wanneer je vermoeidheid houdt die op een tekort kan wijzen.

Vertel erbij dat je buik in de loop van de dag opzwelt en dat vezels het erger maken. Dat is precies het detail waardoor een arts aan een overgroei kan denken in plaats van aan een prikkelbare darm.