Perimenopauze: de jaren vóór de overgang

Je bent begin veertig, slaapt slechter dan vroeger, je cyclus doet ineens raar en je hebt een kortere lont dan je van jezelf kent. De overgang, denk je? Nee, want je menstrueert nog gewoon. Toch kan het daar wel degelijk mee te maken hebben.

De jaren vóór je laatste menstruatie heten de perimenopauze. Die fase duurt gemiddeld vier tot acht jaar en kan al ruim vóór je vijftigste beginnen. Veel vrouwen weten niet dat die periode bestaat, en herkennen hun klachten daardoor niet.

Perimenopauze, menopauze en overgang

Drie termen die door elkaar worden gebruikt, terwijl ze iets anders betekenen.

• Perimenopauze is de aanloopfase, waarin je hormonen gaan schommelen maar je nog menstrueert. Dit is de periode waarin de meeste klachten ontstaan.
• Menopauze is één moment: je laatste menstruatie. Dat stel je pas achteraf vast, als je twaalf maanden achter elkaar niet ongesteld bent geweest.
• Overgang is de verzamelnaam voor het hele traject, van de eerste schommelingen tot een aantal jaren na je laatste menstruatie.

Dat onderscheid is meer dan woordenspel. Wie denkt dat de overgang pas begint als de menstruatie stopt, gaat jarenlang met klachten rondlopen zonder verklaring. Hoe het traject daarna verloopt lees je in de menopauze, wat, wanneer en waarom.

Meten is weten

Hormoon test vrouw

Heb je last van vermoeidheid, onregelmatige menstruatie of stemmingswisselingen? Deze zelftest brengt enkele belangrijke hormonen in kaart.

Bekijk de test

Wat er hormonaal gebeurt

De meeste mensen denken dat oestrogeen als eerste daalt. In werkelijkheid is progesteron vaak de eerste die zakt.

Dat komt doordat je eisprong onregelmatiger wordt. Progesteron maak je pas aan ná de eisprong, dus blijft die uit, dan blijft progesteron laag. Oestrogeen gaat ondertussen niet netjes omlaag, maar schommelt juist heftig: de ene cyclus fors hoger dan vroeger, de volgende juist laag.

Die combinatie verklaart veel. Er ontstaat een relatief tekort aan progesteron ten opzichte van oestrogeen, en juist die verhouding geeft klachten. Beide hormonen kunnen daarbij afzonderlijk nog binnen het normale bereik vallen.

Pas later in het traject daalt ook je oestrogeen structureel, en dan komen de klachten waar de overgang bekend om staat: opvliegers, nachtelijk zweten en droogheid.

Waaraan je de perimenopauze herkent

Wat de perimenopauze lastig maakt is dat de klachten wisselen. De ene maand is prima, de volgende niet. Dat wisselende patroon is op zichzelf het duidelijkste signaal.

• Je cyclus verandert: korter, langer, of onvoorspelbaar
• Je bloedverlies wordt heftiger of juist minder
• Je slaapt slechter, vooral in de tweede helft van je cyclus, en wordt vaak rond drie uur wakker
• Je bent prikkelbaarder of angstiger dan je gewend bent, soms zonder aanleiding
• Je PMS wordt zwaarder of begint eerder in de maand
• Je hebt last van gespannen borsten of vocht vasthouden
• Je merkt hoofdpijn of migraine die meebeweegt met je cyclus
• Je hebt concentratieproblemen en het gevoel dat je hoofd minder scherp is
• Je komt aan rond je middel, terwijl je niet anders bent gaan eten
• Je hebt af en toe opvliegers of nachtelijk zweten, maar niet elke maand

Herken je een deel hiervan en ben je tussen de veertig en de vijfenvijftig, dan is de perimenopauze een serieuze verklaring.

Waarom het zo vaak wordt gemist

Er zijn drie redenen waarom vrouwen hier lang mee blijven lopen.

Je menstrueert nog. Dat lijkt bewijs dat het niet de overgang kan zijn, terwijl een regelmatige cyclus juist bij het begin van deze fase hoort.

De klachten lijken op andere dingen. Vermoeidheid, slecht slapen en prikkelbaarheid passen net zo goed bij langdurige stress, een tekort aan ijzer of een schildklierprobleem. Dat maakt het lastig te onderscheiden, ook voor een arts.

De leeftijd klopt niet met het beeld. Veel vrouwen verbinden de overgang aan de vijftig, terwijl deze fase gemiddeld rond je vijfenveertigste begint en soms al eerder.

Perimenopauze of langdurige stress?

Deze twee lopen zo sterk door elkaar dat ze bijna niet los te zien zijn. Langdurige spanning kan je eisprong onderdrukken en daarmee je progesteron verder verlagen. Andersom maakt een lagere progesteronspiegel je gevoeliger voor spanning, omdat progesteron kalmerend werkt.

Het gevolg is een kringloop die zichzelf versterkt: minder progesteron geeft slechter slapen, slechter slapen verhoogt je cortisol, en verhoogd cortisol onderdrukt je eisprong weer. Hoe dat samenspel werkt staat uitgebreider in cortisol bij vrouwen.

In de praktijk speelt het vaak allebei tegelijk. Meten helpt dan om te zien welk deel het zwaarst weegt.

Wanneer meten zinvol is

Een test bevestigt de perimenopauze niet op zichzelf, want de waarden schommelen nu juist zo sterk. Wat een meting wel doet, is laten zien hoe je hormonen zich tot elkaar verhouden en of er iets anders meespeelt.

Met de hormoon test voor vrouwen breng je oestradiol, progesteron, testosteron, DHEA en cortisol in één keer in beeld. Je neemt thuis een speekselmonster af op de cyclusdag die in de instructies staat, en ontvangt binnen twee weken je uitslag met de bijbehorende referentiewaarden.

Twee dingen om rekening mee te houden. Je cyclus is in deze fase minder voorspelbaar, dus tel zorgvuldig vanaf de eerste dag van je laatste menstruatie. En één meting is een momentopname: bij twijfel zegt een herhaling in een volgende cyclus meer dan een enkele uitslag.

Hoe je het rapport leest en waarom de verhouding tussen hormonen vaak zwaarder telt dan de losse getallen, staat in hormoonwaarden: wat betekent jouw uitslag.

Wat helpt in deze fase

• Bescherm je slaap. Een koele slaapkamer, vaste tijden en geen alcohol in de avond. Slaap is in deze fase het eerste wat sneuvelt en het zwaarst weegt.
• Doe aan krachttraining. Vanaf deze leeftijd neemt spiermassa en botdichtheid af. Twee keer per week gewichten doet daar meer aan dan cardio.
• Eet voldoende eiwit en vezels. Dat houdt je bloedsuiker stabiel, wat de stemmingswisselingen dempt.
• Houd een cyclusdagboek bij. Twee tot drie maanden noteren wat je merkt en op welke cyclusdag geeft meer inzicht dan welke test dan ook.
• Beperk alcohol. Het verstoort je slaap en kan opvliegers uitlokken.
• Pak je stress aan. Zolang cortisol hoog blijft, houdt de kringloop zichzelf in stand.

Wanneer je naar de huisarts gaat

Maak een afspraak bij zeer heftig bloedverlies of bloedverlies tussen je menstruaties door, wanneer je menstruatie langer dan drie maanden wegblijft, bij klachten die je dagelijks functioneren belemmeren, of wanneer somberheid of angst langer dan een paar weken aanhoudt.

Bespreek ook wat de mogelijkheden zijn. Er is meer te doen aan deze fase dan veel vrouwen denken, van leefstijl tot hormoontherapie. Neem je uitslag mee naar dat gesprek, met de datum en je cyclusdag erbij.